Không phải ai đi XKLĐ cũng có kết quả như mong đợi. Ảnh: Sơn Lâm

Dự án được ISDS cùng với Trung tâm Nghiên cứu phát triển quốc tế Canada (IDRC), Trường ĐH Tổng hợp Western Ontario (Canada) phối hợp với một số tổ chức quốc tế ở các nước và vùng lãnh thổ: Canada, Nhật Bản, Đài Loan, Hàn Quốc và Malaysia thực hiện.

Báo cáo đã trình bày kết quả khảo sát về quá trình, kinh nghiệm và tác động của di cư LĐ quốc tế từ VN đến 4 quốc gia và vùng lãnh thổ tiếp nhận LĐVN lớn là: Malaysia, Đài Loan, Hàn Quốc và Nhật Bản. Việc khảo sát được thực hiện năm 2009 tại ba tỉnh: Hà Tĩnh, Thái Bình và Hà Tây (cũ) thông qua phỏng vấn 646 người từng đi XKLĐ và 619 hộ gia đình có người đang làm việc ở nước ngoài tại thời điểm nghiên cứu.

Ông Lê Bạch Dương - Viện trưởng Viện ISDS - cho biết: “Mẫu nghiên cứu này không đại diện cho tất cả những người VN đi XKLĐ đến các nước Châu Á, mà chỉ nhằm mô tả một số xu hướng được phát hiện trong những cộng đồng có số lượng lớn những người đi XKLĐ ở ba tỉnh nói trên”.

Kiếm tiền và học hỏi kinh nghiệm

Kết quả điều tra cho thấy, 77% số LĐ nam giới và 73% số LĐ nữ giới cho biết họ đi XKLĐ là để kiếm tiền nhiều hơn. Đây là nguyên nhân chung tại các quốc gia có dòng di cư LĐ sang nước ngoài, khi hầu hết LĐ đi XKLĐ đều từ các nước đang phát triển sang các nước phát triển.

Tuy nhiên, mục đích chính của việc đi XKLĐ cũng có sự thay đổi nếu tính đến nơi đến. Tại thị trường Nhật Bản, ngoài mong muốn chính là kiếm tiền nhiều hơn (68%) thì một tỉ lệ đáng kể là 18% số người đi XKLĐ là muốn hiểu biết thêm về thế giới bên ngoài, trong khi các nước khác chỉ chiếm 1% ở mục đích này.

Trong khi đó tại thị trường Malaysia, mong muốn chính của người đi XKLĐ là để trang trải nợ nần bởi NLĐ cho rằng thị trường này không đòi hỏi nhiều yêu cầu về trình độ tay nghề và phí xuất cảnh cũng ít hơn những thị trường khác, dao động từ 1.500 - 2.000USD/người.

Tuy nhiên, đây cũng là thị trường rủi ro khi 40,7% số LĐ phải về nước trước thời hạn chủ yếu do mức lương được chủ sử dụng LĐ trả quá thấp. Điều này khiến LĐ trở về nước không những không trả được nợ, mà còn nợ nặng hơn khi số tiền đi vay để có phí xuất cảnh chưa kiếm đủ để trả...

Người thắng, kẻ thua

Mặc dù đa số NLĐ đánh giá rằng tình trạng chung của họ được cải thiện, nhưng một tỉ lệ đáng kể không thấy có sự cải thiện nào hoặc thậm chí tình trạng còn trở nên xấu hơn. 40,1% số hộ có người đi XKLĐ hài lòng vì thu nhập tăng lên, trong khi 51,1% số hộ không có sự thay đổi tích cực nào, 8,8% số hộ nhận thấy thu nhập đi xuống.

Dấu hiệu được cho là thành công của những người đi XKLĐ là trả hết phí đi XKLĐ. Tuy nhiên, chỉ có 33% cho biết đã trả hết các khoản nợ trước khi về nước.

Thời gian trung bình để trả hết nợ sau khi đi XKLĐ là 18 tháng. LĐXK tại Malaysia ít thành công nhất trong việc trả nợ (47%), tiếp sau là Hàn Quốc (27%), Đài Loan (22%) và Nhật Bản (14%). Trong số ba tỉnh khảo sát, Hà Tĩnh là tỉnh có số LĐ chưa trả hết các khoản nợ nhiều nhất, LĐ Hà Tây (cũ) có nhiều khả năng nhất trong việc trả nợ trước khi trở về VN.

Những vấn đề chính của XKLĐ tới thị trường Châu Á của LĐVN cho thấy rằng, XKLĐ chưa thực sự cải thiện điều kiện kinh tế của gia đình như được trông đợi. Thậm chí, việc chịu rủi ro là không nhỏ, trong khi điều kiện sống cũng như môi trường làm việc có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe và tâm lý khi có tới 36% số LĐ bị chửi mắng, lăng mạ, 26% không được trả lương như mong đợi, 7,5% bị hành hạ về mặt thể chất.

Như vậy có thể thấy, việc bảo vệ người đi XKLĐ cần phải được chú ý nhiều hơn nữa. Bảo vệ người đi XKLĐ bắt đầu từ khâu tuyển dụng và kết thúc khi họ về nước. NLĐ trước khi đi XKLĐ cần được chuẩn bị thật kỹ về trình độ tay nghề, khả năng ngoại ngữ, tâm lý và được sự bảo lãnh của đơn vị đưa người đi XKLĐ. Có như vậy cơ hội làm giàu, xóa nghèo mới đạt kết quả cao.